به گزارش سراج24،نمی توان آنچه وزیران خارجه آمریکا و روسیه بامداد یکشنبه به آن دست یافتند، را یک توافق نامید، بلکه همانطور که طرف آمریکایی اعلام کرد یک طرح کار یا حل و فصل مرحلهای بدون ضمانتهای اجرایی و قابل نقض یا شکست در هر برهه ای است، بنابراین این طرح به مدت کوتاهی قابل اجرا است و هیچ تضمینی برای ادامه آن وجود ندارد و بهتر است این توافق را بیانیه ژنو بنامیم. بنابراین شانسهای شکست توافق بسیار بیشتر از شانس موفقیت است. چرا؟
در چهار دیدار سرگئی لاوروف و جان کری که اولی در مسکو، دومی در ژنو، سومی در چین و آخری در ژنو برگزار شد، گفتگوها به نقشه حل فراگیر از جمله جزئیات روند سیاسی، دستاوردهای گفتگوهای سوری، و تعیین سرنوشت بشار اسد رئیسجمهور سوریه در پایان فرایند سیاسی نزدیک نشد و این سخن که مردم سوریه تصمیم گیرنده هستند و آنها هستند که سرنوشت حکومت در کشورشان را تعیین می کنند، با واقعیت منطبق نیست، زیر طناب بازی از اول تا آخر در دستان مسکو و واشنگتن است با این تفاوت که مسکو قبل از مذاکره با آمریکا با دولت سوریه گفتگو و مشورت میکند و طرف مقابل از طریق مایکل راتنی نماینده ویژه خود در امور سوریه نامههایی را برای طرف سوری ارسال می کند و اینکه هیئت عالی معارضان سوری در روز دوم بیانیه ژنو اعلام کرد که هنوز متن توافق را دریافت نکرده است، دال بر این مدعاست. بنابراین متن توافق از طریق راتنی برای هیئت عالی معارضان و گروههای مسلح ارسال شده است. در سوی دیگر، مذاکرات طرف روسی و آمریکایی صرفا موضوع امنیت را در برگرفت و این یعنی اینکه آنچه در میدان در جریان است، همان چیزی است که میزان موفقیت یا شکست حل بحران را تعیین می کند. از طریق بررسی آنچه در نشست خبری لاوروف و کری و یا در نامه راتنی خطاب به معارضان مطرح شد، در می یابیم که بسیاری از روزنهها در مقابل کسانی که خواهان نقض آتشبس و بازگشت امور با نقطه صفر یعنی قبل از بیانیه ژنو است، بسته نشده است.
در نشستهای بین لاوروف و کری و دو تیم کار متشکل از حدود 50 کارشناس از طرفین که دوازده ساعت به طول انجامید، مذاکرات بر محور سه موضوع پیچیده متمرکز بود که عبارتند از:
1.محاصره شرق شهر حلب
آمریکایی ها در طول این مذاکرات برای پایان دادن کامل محاصره محلات شرقی حلب به منظور جریان یافتن زندگی در این مناطق و آغاز ورود کمکها بدون عبور از موانع ارتش سوریه فشار آوردند و روسها با این درخواست آمریکا مخالفت و اعلام کردند که رفع محاصره باید در چارچوب حل فراگیر صورت گیرد، زیرا تجربه گذشته یعنی آتشبس 27 فوریه گذشته تجربه خوبی نیست، زیرا گروههای تروریستی دهها تن سلاح پیشرفته و هزاران عنصر مسلح وابسته به جبهه النصره را وارد حلب کردند.
2.جدایی بین گروههای تروریستی از گروه تروریستی النصره
آمریکایی ها به پافشاری خود مبنی بر اینکه کار جداسازی بین این گروهها بسیار دشوار است، ادامه دادند و مدعی شدند که مواضع این گروهها تفکیک ناپذیر است. در مقابل روسیه اصرار کرد که این استنباطها غیر واقعی است و مسکو می داند که اگر آمریکا بخواهد گروههای وابسته به خود را از النصره جدا کند، توانایی این کار را دارد. روسها حتی به آمریکایی ها گفتند که واشنگتن نمیخواهد النصره را هدف قرار دهد، زیرا این گروه تروریستی قویترین گروه در سوریه است و گروههای مسلح دیگر زیر مجموعه این گروه هستند، بنابراین النصره به تنهایی میتواند با نیروهای اسد بجنگند.
3.پرواز جنگنده های روسیه و سوریه
به عقیده آمریکایی ها، جنگندههای روسی و سوری موازنههای قدرت را به نفع نظام سوریه و همپیمانان آن تغییر دادند و اگر این حملات نبود، این پیروزیهای بزرگ که آخرین آن محاصره شرق حلب بعد از کنترل بر الراموسه بود، محقق نمی شد. بنابراین موضوع توقف حملات هوایی شرطی بود که آمریکایی ها تا لحظه آخر مذاکرات بر آن اصرار کردند. روسیه بار دیگر تاکید کرد که توقف حملات هوایی را به تحقق توافق فراگیر گره زدند و گفتند که پرواز جنگنده ها حتی با اجرایی شدن آتشبس نیز باید ادامه یابد و این پروازها اهداف دیگری غیر از حملات را دنبال می کنند و برای نظارت به منظور جلوگیری از ارسال سلاح برای تروریستها، این پروازها مهم است.
در بند اول بیانیه ژنو، روسها موفق شدند محاصره گروههای تروریستی در محلات شرقی حلب از سوی ارتش سوریه و همپیمانان و مواضع کنونی دو طرف را بدون تغییر حفظ کنند. در مقابل، با درخواست آمریکا مبنی بر دور شدن نیروهای سوری از دو طرف جاده الکاستیلو موافقت کردند. از این جاده، کمکهای بشردوستانه به دو سمت حلب وارد میشود و سازمان ملل متحد مسئولیت نظارت و همراهی کاروانهای کمکهای بشردوستانه را بر عهده دارد تا از سوء استفاده از این کاروانها به منظور وارد کردن سلاح و عناصر مسلح از ترکیه جلوگیری کند. بر اساس پیشنهاد سازمان ملل که تیم استفان دیمیستورا نماینده ویژه سازمان ملل در امور سوریه دو هفته قبل از بیانیه ژنو ارائه کرد، ناظران سازمان ملل در ترکیه بر امر بارگیری کمکهای بشردوستانه نظارت می کنند و این کاروانها ممهور به مهر سازمان ملل می شوند و ناظران تیمهای امداد را از پشت مرزهای ترکیه تا داخل حلب همراهی می کنند.
بر اساس طرح آمریکا، ارتش سوریه از 500 تا 3500 متر از کناره شمالی جاده الکاستیلو و 500 متر از جنوب آن عقب نشینی میکند و فقط سربازان سوری در برخی از موانع با سلاحهای فردی خود باقی خواهند ماند. البته معلوم نیست که این جزئیات در سندهای سری که دو طرف در ژنو اعلام نکردند، تغییر کرده است یا خیر.
درباره موضوع دوم، یعنی جدا کردن گروههای مسلح از جبهه النصره، حل و فصل مبهم و در سایه پیششرطهای آمریکا قبل از آغاز روند جداسازی و همچنین قبل از هماهنگی بین نیروی هوایی آمریکا و روسیه برای هدف قرار دادن مواضع تروریستیها، صورت گرفته است. آمریکایی ها به دنبال این هستند که قبل از تشکیل اتاق عملیات مشترکی که در در درجه اول به مأموریتهای تعیین مواضع وابسته به النصره و در درجه دوم به هدف قرار دادن این مواضع بپردازد، آتش بس برقرار شود. بر اساس این توافق، مواضع خالص و انحصاری جبهه النصره که گروههای معتدل در آن شرکت ندارند، هدف قرار داده می شود و این در حالی است که چنین مواضعی تقریبا در حلب وجود ندارد. در سوی دیگر، بیانیه ژنو هیچ طرحی برای جدا کردن گروههای مسلح ارائه نکرده است به جز آنچه جان کری وزیر خارجه آمریکا در نشست خبری خود اعلام کرد و گفت که گروههای معتدل باید تا حد امکان از جبهه النصره دور شوند و یا آنچه راتنی در نامه ای خطاب به گروههای مسلح اعلام کرد و گفت: ما شدیدا خواستار اجتناب از همکاری با جبهه النصره که هم اینک جبهه فتح الشام نامیده می شود هستیم و این امر پیامدهای وخیمی دارد.
درباره پرواز جنگندههای سوریه حل و فصل به این شکل صورت گرفته است که از پرواز جنگندههای سوریه بر فراز آسمان این کشور همانگونه که آمریکاییها میخواستند، جلوگیری نخواهد شد، اما این پروازها آزادانه نیز نخواهد بود و از پرواز هواپیماها بر فراز مناطقی که روسیه و آمریکا به عنوان چارچوب عملیات جنگی علیه گروه تروریستی داعش و النصره مشخص میکنند جلوگیری خواهد شد و این جنگندهها به پرواز خود بر فراز مناطق باقی مانده ادامه می دهند تا بتوانند اقدامات نظارتی خود را به منظور جلوگیری از ورود سلاح از مرزهای ترکیه انجام دهند.
میزان موفقیت بیانیه ژنو با چندین گام میدانی در ارتباط است که عبارتند از:
اولا و قبل از هر چیزی، نیت آمریکا برای همکاری با روسیه به منظور آغاز جنگی جدی علیه دو گروه تروریستی داعش و النصره. تا این لحظه آمریکاییها النصره را تنها گروهی میدانند که قادر با مبارزه با ارتش سوریه است و در نتیجه از نظر واشنگتن تنها گذاشتن این گروه قبل از رسیدن به حل فراگیر و مشخص شدن دستاوردهای این بحران برای آمریکا خطای سنگینی خواهد بود. در سوی دیگر، دولت آمریکا آخرین روزهای دوره خود را سپری می کند و در نتیجه توانایی تصمیم گیری در این سطح را ندارد.
آیا دولت فعلی آمریکا بر گروههای مسلح موجود در میدان فشار میآورد تا ارتباط خود را با النصره قطع کنند؟ آیا واشنگتن موفق خواهد شد کشورهای حامی النصره را به متوقف کردن حمایتهای مالی و تسلیحاتی خود از النصره قانع کند؟ آیا ترکیه باید کمکهای تسلیحاتی به النصره و عبور عناصر مسلح از مرزهای خود را متوقف کند؟
در صورتی که نقض آتشبس صورت گیرد چه چیزی رخ خواهد داد؟
در بیانیه ژنو از مجازات کسانی که آتشبس را نقض میکنند سخن به میان آمده است و این مجازات همانند توافق قبلی که دو طرف در 22 فوریه گذشته به آن رسیدند، است، تجربه ای که کاملا شکست خورد، زیرا طی چند روز النصره وارد حلب شد و قبل از از بین رفتن آتشبس 9500 عنصر مسلح و دهها تن سلاح پیشرفته وارد حلب کرد. روسها در نشستهای ژنو مستنداتی حاوی تصاویر دریافتی از ماهواره ها و مکالمات بین گروههای مسلح، به گروه بینالمللی نظارت بر آتشبس ارائه کردند که نشان می دهد سلاح و عناصر مسلح وارد حلب شده اند و موارد بی شماری نقض آتش بس صورت گرفته است که هیچ مجازاتی در بر نداشته است.
بر اساس آنچه در نامه اخیر راتنی نماینده ویژه آمریکا در امور سوریه خطاب به گروههای مسلح و هیئت عالی معارضان آمده است، روزنهها و درها برای از بین رفتن توافق آتش بس همچنان باز است. در بند اول نامه راتنی آمده است: آتشبس باید هفت روز پی در پی تا قبل از اینکه روسیه و آمریکا هرگونه هماهنگی علیه القاعده در سوریه یا داعش انجام دهند برقرار باشد و انتظار می رود که به این نکته توجه شود که آتش بس شامل حق دفاع از خود می شود.
بدتر از آن چیزی است که در بند پنجم نامه وی خطاب به گروههای مسلح می خوانیم که چنین آمده است: از خودتان در برابر حملاتی که نظام سوریه و همپیمانان انجام می دهند دفاع کنید.
منبع:تسنیم
